Պոլինեյրոպաթիան ծայրամասային նյարդային համակարգի հիվանդություն է, որի դեպքում միաժամանակ ախտահարվում են մի քանի նյարդեր: Այս նյարդերը կապում են գլխուղեղը և ողնուղեղը մկանների, մաշկի և ներքին օրգանների հետ: Ախտահարումը սովորաբար լինում է սիմետրիկ և հաճախ սկսվում է վերջույթներից՝ ձեռքերից կամ ոտքերից, բայց որոշ դեպքերում ընդգրկում է նաև ներքին օրգանները:
Հիվանդության պատճառները
Ըստ ծագման՝ պոլինեյրոպաթիաները բաժանվում են առաջնային (ժառանգական) և երկրորդային ձևերի: Ժառանգական ձևերը կապված են գենետիկական խանգարումների հետ և ներառում են, օրինակ՝ ժառանգական մոտոր-սենսորային նեյրոպաթիաները, ամիլոիդոզը, Ֆաբրիի և Ռեֆսումի հիվանդությունները և այլ հազվադեպ համախտանիշներ:
Զգալիորեն ավելի հաճախ հանդիպում են երկրորդային պոլինեյրոպաթիաները, որոնք առաջանում են որպես այլ հիվանդությունների բարդություն կամ արտաքին գործոնների ազդեցության տակ: Դրանց թվում են տոքսիկ, ինֆեկցիոն, մետաբոլիկ, անոթային և աուտոիմունային ձևերը: Պոլինեյրոպաթիայի զարգացմանը կարող են նպաստել՝
• ինֆեկցիաները (ՄԻԱՎ, դիֆթերիա, Էպշտեյն-Բարրի վիրուս, բոտուլիզմ և այլն);
• աուտոիմունային և ալերգիկ հիվանդությունները, ներառյալ Գիյեն-Բարրեի համախտանիշը;
• դեղորայքային, ալկոհոլային, ծանր մետաղներով և այլ թունավոր նյութերով թունավորումները;
• շաքարային դիաբետը, լյարդի, երիկամների հիվանդությունները, B խմբի վիտամինների պակասը;
• ցրտի, վիբրացիայի, ճառագայթման ազդեցությունը;
• ուռուցքները և դրանց մետաստազները, որոնք սեղմում են նյարդերը:
Հիվանդության ռիսկը մեծանում է տարիքի հետ: Որոշ դեպքերում հնարավոր չի լինում պարզել ստույգ պատճառը. նման ձևն անվանում են իդիոպաթիկ:
Դասակարգում
Առանձնացնում են՝
•
զգայական (սենսորային) ձև
— զգայունության խանգարմամբ;
•
շարժողական (մոտորային)
— մկանային թուլությամբ և շարժումների նվազմամբ;
•
վեգետատիվ
— ներքին օրգանների աշխատանքի խանգարումներով;
•
խառը
— մի քանի տեսակների համակցություն:
Ըստ վնասման մեխանիզմի տարբերում են աքսոնալ ձևեր (աքսոնի վնասում) և դեմիելինիզացնող ձևեր (միելինային թաղանթի վնասում): Ըստ տեղակայման՝ պոլինեյրոպաթիան կարող է ընդգրկել վերին կամ ստորին վերջույթները, գանգուղեղային նյարդերը կամ ներքին օրգանների վեգետատիվ նյարդերը: Ըստ ընթացքի՝ հիվանդությունը լինում է սուր, ենթասուր և քրոնիկական:
Ախտանշաններ
Ամենահաճախը առաջին դրսևորումները ի հայտ են գալիս ոտնաթաթերում և դաստակներում: Առաջանում են թմրածություն, ծակծկոց, այրոց, այնուհետև՝ ցավ և մկանային թուլություն: Ժամանակի ընթացքում ախտանշանները տարածվում են վերջույթներով դեպի վեր: Կարող են նկատվել նաև՝
• զգայունության նվազում կամ կորուստ;
• մկանային ատրոֆիա;
• դող (տրեմոր), մկանների թրթռում;
• այտուցվածություն, մաշկի և եղունգների փոփոխություններ;
• վերքերի դանդաղ ապաքինում:
Վեգետատիվ կամ գանգուղեղային նյարդերի ախտահարման դեպքում հնարավոր են քրտնարտադրության, սրտի ռիթմի, շնչառության, մարսողության, տեսողության, լսողության, խոսքի և կլլման խանգարումներ:
Պաթոգենեզ
Աքսոնալ ձևերի դեպքում նախնական վնասվում են նյարդային թելերը, ինչը հանգեցնում է մկանների թուլության և ատրոֆիայի, հատկապես վերջույթների հեռակա (դիստալ) հատվածներում: Նման ձևերը բնորոշ են տոքսիկ և որոշ ժառանգական պոլինեյրոպաթիաներին: Դեմիելինիզացիայի դեպքում խանգարվում է նյարդային իմպուլսի հաղորդումը, ինչը դրսևորվում է ռեֆլեքսների նվազմամբ և մկանային թուլությամբ՝ առանց արտահայտված ատրոֆիայի: Այս փոփոխությունները տիպիկ են աուտոիմունային և ժառանգական հիվանդությունների համար:
Ախտորոշում
Ախտորոշումը սկսվում է հարցումից և նյարդաբանական զննումից: Բժիշկը գնահատում է զգայունությունը, ռեֆլեքսները, մկանների ուժը և կոորդինացիան: Ախտորոշման հստակեցման համար կիրառվում են՝
• արյան և մեզի անալիզներ;
• իմունոլոգիական և գենետիկական հետազոտություններ;
• ողնուղեղային հեղուկի հետազոտություն;
• էլեկտրոնեյրոմիոգրաֆիա (հիմնական մեթոդը);
• նյարդերի ՈՒՁՀ, բիոպսիա՝ ըստ ցուցումների:
Բուժում
Բուժման մարտավարությունը կախված է հիվանդության պատճառից: Ժառանգական ձևերը բուժվում են ախտանշանային եղանակով: Աուտոիմունային պոլինեյրոպաթիաների դեպքում կիրառվում են իմունոգլոբուլիններ, գլյուկոկորտիկոիդներ և պլազմաֆերեզ: Դիաբետիկ, ալկոհոլային և տոքսիկ ձևերի դեպքում հիմնական ուշադրությունը դարձվում է հիմնական հիվանդության բուժմանը և վնասող գործոնի վերացմանը: Ցավը նվազեցնելու համար օգտագործվում են հակացնցումային դեղամիջոցներ, հակադեպրեսանտներ, B խմբի վիտամիններ: Ոչ դեղորայքային թերապիան ներառում է բուժական ֆիզկուլտուրա և վերականգնում, իսկ ծանր դեպքերում՝ կենսական կարևոր ֆունկցիաների պահպանում:
Բարդություններ և կանխատեսում
Առանց բուժման պոլինեյրոպաթիան կարող է հանգեցնել կայուն մկանային ատրոֆիայի, վնասվածքների, ներքին օրգանների աշխատանքի խանգարման և, հազվադեպ դեպքերում, կյանքին սպառնացող վիճակների: Կանխատեսումը կախված է հիվանդության ձևից: Տոքսիկ և ինֆեկցիոն պոլինեյրոպաթիաների դեպքում պատճառի վերացումից հետո հնարավոր է լիարժեք ապաքինում: Քրոնիկական ձևերը սովորաբար դանդաղ են առաջընթաց ապրում, բայց ճիշտ թերապիայի դեպքում կյանքի որակը հնարավոր է պահպանել:
Կանխարգելում
Ռիսկի նվազեցման համար կարևոր է վերահսկել արյան մեջ շաքարի մակարդակը, հրաժարվել ալկոհոլից, խուսափել թունավոր նյութերի հետ շփումից, պահպանել աշխատանքի անվտանգության կանոնները և ապահովել վիտամինների, հատկապես B խմբի, բավարար ընդունումը: Դեղորայքային պատրաստուկները պետք է ընդունել միայն բժշկի նշանակմամբ:
English
Русский