Մելազման (melasma) մաշկի պիգմենտացիայի տարածված խանգարում է, որը հիմնականում արտահայտվում է դեմքի վրա՝ արևի ազդեցության տակ գտնվող հատվածներում հիպերպիգմենտային օջախների առաջացմամբ։ Այն հանդես է գալիս որպես սիմետրիկ՝ շագանակագույն կամ մոխրագույն-շագանակագույն բծերի տեսքով, առավել հաճախ՝ այտերին, ճակատին, վերին շրթունքի, քթի և ծնոտի շրջանում։ Հիվանդությունն ավելի հաճախ հանդիպում է կանանց մոտ և հատկապես՝ մուգ մաշկ ունեցող անձանց (Fitzpatrick III–V տիպի) մոտ։
Պատճառներ և առաջացման մեխանիզմներ
Մելազմայի առաջացման պատճառները բազմազան են։ Առաջնային գործոններից մեկը արևի (ուլտրամանուշակագույն և տեսանելի) ճառագայթումն է, որը խթանում է մելանոցիտների ակտիվությունը՝ բարձրացնելով մելանինի արտադրությունը։ Կարևոր դեր ունեն նաև հորմոնալ ազդեցությունները՝ մելազման հաճախ ի հայտ է գալիս հղիության ընթացքում (հայտնի է որպես խլոազմա կամ «հղիության դիմակ»), հակաբեղմնավորիչ դեղամիջոցների կամ հորմոնալ բուժման կիրառման դեպքում։
Նշանավոր դեր ունեն նաև ժառանգական նախատրամադրվածությունը, վահանաձև գեղձի խանգարումները, որոշ դեղեր կամ կոսմետիկ նյութեր, որոնք մաշկը դարձնում են լուսազգայուն։ Մելազմայի ժամանակ մաշկաբանական տեսանկյունից նկատվում է մելանինի ավելացում էպիդերմիսում, դերմիսում կամ երկուսում էլ՝ կախված մելազմայի տիպից։
Կլինիկական պատկերը
Տարբերակվում են երեք հիմնական ձևեր.
•
Էպիդերմալ մելազմա
– բաց շագանակագույն, լավ սահմանված եզրերով, որը ուժեղանում է Վուդի լամպով զննելուց։
•
Դերմալ մելազմա
– մոխրագույն կամ կապտավուն գույն, անորոշ եզրերով, Վուդի լամպով չի ուժեղանում։
•
Խառը ձև
– պարունակում է երկուսի հատկանիշները։
Ախտորոշում
Ախտորոշումը հիմնականում հիմնված է կլինիկական պատկերի հիման վրա։ Օժանդակ նշանակություն ունի Վուդի լամպով զննությունը, որը թույլ է տալիս որոշել՝ պիգմենտը գտնվում է էպիդերմիսում թե դերմիսում։ Անհրաժեշտության դեպքում կատարվում է դերմատոսկոպիա։
Բուժում
Մելազմայի բուժումը պահանջում է համակողմանի և անհատական մոտեցում, քանի որ այն քրոնիկ և կրկնվող ընթացք ունի։
1. Արևից պաշտպանություն
– ամենակարևոր քայլն է։ Պետք է ամեն օր օգտագործել լայն սպեկտրի արևապաշտպան քսուքներ SPF 50+, որոնք պաշտպանում են UVA/UVB ճառագայթներից։
2. Տեղային բուժում
– կիրառվում են մաշկի գույնը բացող նյութեր՝ հիդրոքինոն, ազելային թթու, նիացինամիդ։
3. Էսթետիկ միջամտություններ
– քիմիական պիլինգը և լազերային թերապիան (օր.՝ Q-switched Nd:YAG) կարող են բարելավել մաշկի տեսքը, բայց դրանք պետք է արվեն զգուշությամբ՝ հատկապես մուգ մաշկի դեպքում, քանի որ կարող են առաջացնել հետբորբոքային հիպերպիգմենտացիա։
Եզրակացություն
Մելազման բարորակ, բայց երկարատև ընթացք ունեցող հիվանդություն է։ Թեև այն միշտ չէ, որ լիովին անցնում է, բայց հետևողական բուժման և արևապաշտպան միջոցների օգտագործման դեպքում կարելի է հասնել նկատելի բարելավման։ Պետք է հիվանդին բացատրել, որ հնարավոր են կրկնություններ և կարևոր է պահպանել արևից պաշտպանությունը, խուսափել գրգռող միջոցներից և իրականացնել նուրբ խնամք։