Էզոֆագիալ ռեֆլյուքս

Թրոմբոֆիլիան վիճակ է, որի դեպքում արյունն ունի մակարդուկների (թրոմբների) առաջացման բարձր հակում: Սովորաբար, արյան մակարդուկները ձևավորվում են վնասվածքից հետո արյունահոսությունը դադարեցնելու համար և լուծվում են, երբ սկսվում է ապաքինումը: Թրոմբոֆիլիայի դեպքում այս հավասարակշռությունը խախտվում է, ինչի հետևանքով մակարդուկները ձևավորվում են չափազանց հեշտությամբ կամ պահպանվում են ավելի երկար, քան անհրաժեշտ է: Քանի որ արյունատար անոթները թթվածին են մատակարարում կենսական կարևոր օրգաններին, ոչ նորմալ մակարդուկները կարող են արգելափակել շրջանառությունը և հանգեցնել լուրջ բարդությունների, ինչպիսիք են խորանիստ երակների թրոմբոզը, թոքային էմբոլիան, կաթվածը, սրտի կաթվածը կամ հղիության կորուստը: Թրոմբոֆիլիայի տեսակները Գոյություն ունի թրոմբոֆիլիայի երկու հիմնական տեսակ. • Ժառանգական (գենետիկական) թրոմբոֆիլիա. Փոխանցվում է ծնողներից մեկի կամ երկուսի կողմից: Այն առաջանում է, երբ մակարդումը վերահսկող սպիտակուցները բացակայում են կամ ճիշտ չեն գործում: Ընդհանուր ժառանգական ձևերը ներառում են Ֆակտոր V Լեյդենը, պրոթրոմբինային գենի մուտացիան և C սպիտակուցի, S սպիտակուցի կամ անտիթրոմբինի անբավարարությունը: • Ձեռքբերովի թրոմբոֆիլիա. Զարգանում է կյանքի ընթացքում՝ հիվանդությունների, դեղամիջոցների կամ կենսակերպի գործոնների պատճառով: Ամենատարածված և ծանր ձեռքբերովի ձևը հակաֆոսֆոլիպիդային համախտանիշն է, որը մեծապես մեծացնում է մակարդման ռիսկը: Ախտանիշներ Թրոմբոֆիլիա ունեցող շատ մարդիկ չունեն ախտանիշներ, քանի դեռ արյան մակարդուկ չի ձևավորվել: Ախտանիշները կախված են մակարդուկի տեղակայումից և կարող են ներառել. • Այտուց, ցավ կամ տաքություն ձեռքում կամ ոտքում • Հանկարծակի ցավ կրծքավանդակում կամ հևոց • Ուժեղ գլխացավ, խոսքի կամ տեսողության խնդիրներ • Կրկնվող վիժումներ Ցանկացած կասկածելի մակարդուկ պահանջում է անհապաղ բժշկական օգնություն: Ռիսկի գործոններ Որոշակի գործոններ մեծացնում են մակարդուկների առաջացման հավանականությունը, հատկապես թրոմբոֆիլիա ունեցող մարդկանց մոտ. • Երկարատև անշարժություն, վիրահատություն կամ հոսպիտալացում • Հղիություն, ծխել կամ գիրություն • Քաղցկեղ, քրոնիկ հիվանդություն կամ էստրոգեն պարունակող հորմոններ • Արյան մակարդուկների ընտանեկան պատմություն Ախտորոշում և բուժում Ախտորոշումը հիմնված է հիվանդության պատմության, արյան անալիզների և պատկերային հետազոտությունների վրա, ինչպիսիք են ուլտրաձայնային հետազոտությունը (Սոնոգրաֆիա) կամ ԿՏ սկանավորումը : Հետազոտությունը հաճախ խորհուրդ է տրվում անբացատրելի կամ վաղ տարիքում առաջացած մակարդուկների կամ հղիության բազմակի կորուստների դեպքում : Ժառանգական թրոմբոֆիլիան չունի վերջնական բուժում, սակայն այն կարող է վերահսկվել : Բուժումը սովորաբար ներառում է արյունը ջրիկացնող դեղամիջոցներ, իսկ որոշ դեպքերում՝ կոմպրեսիոն գուլպաներ կամ շտապ թրոմբալիտիկ թերապիա: Եզրակացություն Թրոմբոֆիլիան ազդում է այն բանի վրա, թե ինչպես է օրգանիզմը վերահսկում արյան մակարդումը, սակայն այս վիճակն ունեցող մարդկանց մեծ մասի մոտ երբեք մակարդուկ չի առաջանում: Պատշաճ իրազեկվածության, կանխարգելիչ միջոցառումների և բժշկական խնամքի դեպքում թրոմբոֆիլիան կարող է անվտանգ կերպով կառավարվել՝ թույլ տալով անհատներին ապրել առողջ և ակտիվ կյանքով:

Գաստրոէնտերիտը վիճակ է, որը բնութագրվում է ստամոքսի և աղիների բորբոքմամբ: Այս բորբոքումը գրգռում է մարսողական տրակտը՝ հանգեցնելով տհաճ ախտանիշների, ինչպիսիք են լուծը, փսխումը, սրտխառնոցը և որովայնի ցավը: Քանի որ ստամոքսը և աղիները ներգրավված են միաժամանակ, ախտանիշները հաճախ հայտնվում են հանկարծակի և կարող են լինել ինտենսիվ, թեև հիվանդությունը սովորաբար կարճատև է: Այս վիճակը չափազանց տարածված է ամբողջ աշխարհում: Մարդկանց մեծամասնությունը կյանքի ընթացքում գոնե մեկ անգամ ունենում է գաստրոէնտերիտ, հաճախ՝ մեկից ավելի անգամ: Չնայած այն սովորաբար մեղմ է անցնում և ինքնուրույն լավանում է, գաստրոէնտերիտը կարող է լուրջ դառնալ փոքր երեխաների, տարեցների և թույլ իմունային համակարգ ունեցող մարդկանց համար: Ինչու է առաջանում գաստրոէնտերիտը Գաստրոէնտերիտը զարգանում է, երբ իմունային համակարգը արձագանքում է մարսողական տրակտ ներթափանցող վնասակար նյութերին կամ միկրոօրգանիզմներին: Բորբոքային արձագանքն օգնում է պայքարել վարակի կամ վնասվածքի դեմ, բայց այն նաև առաջացնում է այտուց, գրգռում և հեղուկի շարժի ավելացում աղիներում, ինչը հանգեցնում է լուծի և փսխման: Գոյություն ունի գաստրոէնտերիտի երկու հիմնական ձև՝ վարակային և քիմիական: Գաստրոէնտերիտի հիմնական տեսակները • Վարակային գաստրոէնտերիտ – առաջանում է վիրուսների, բակտերիաների, մակաբույծների կամ սնկերի պատճառով: • Քիմիական գաստրոէնտերիտ – առաջանում է տոքսինների, դեղամիջոցների, ալկոհոլի կամ թունավոր նյութերի պատճառով: • Սուր գաստրոէնտերիտ – հանկարծակի սկիզբ, կարճ տևողություն (ամենատարածվածը): • Պերսիստենտ (հարատև) գաստրոէնտերիտ – հազվադեպ է հանդիպում, տևում է ավելի երկար և կարող է բժշկական բուժում պահանջել: Վարակային գաստրոէնտերիտի տարածված պատճառները Վարակային գաստրոէնտերիտը ամենահաճախ հանդիպող ձևն է և հեշտությամբ տարածվում է աղտոտված սննդի, ջրի կամ չլվացված ձեռքերի միջոցով: Վարակը արտազատվում է կղանքի միջոցով, ինչը հիգիենան դարձնում է հատկապես կարևոր: Վարակային գործոնները ներառում են. • Վիրուսներ. Նորովիրուս (ամենատարածվածը), ռոտավիրուս, ադենովիրուս, աստրովիրուս: • Բակտերիաներ. Սալմոնելա, աղիքային ցուպիկ E. coli, Կամպիլոբակտեր, Շիգելա, C. difficile: • Մակաբույծներ. Լյամբլիա, Կրիպտոսպորիդիում, Ամեոբա: • Սնկեր. Կանդիդա և Ասպերգիլուս (հազվադեպ, սովորաբար իմունային անբավարարություն ունեցող անձանց մոտ): Քիմիական գաստրոէնտերիտը, մյուս կողմից, կարող է առաջանալ այնպիսի նյութերի ազդեցությունից, ինչպիսիք են ծանր մետաղները, թունավոր բույսերը կամ ալկոհոլի և որոշ դեղամիջոցների չարաշահումը: Նշաններ և ախտանիշներ, որոնք պետք է ճանաչել Ախտանիշները հաճախ հայտնվում են կտրուկ և սկզբում հիմնականում ազդում են մարսողական համակարգի վրա : Հիվանդության զարգացման հետ մեկտեղ կարող են հետևել ամբողջ մարմնի ախտանիշները: Տիպիկ ախտանիշները ներառում են. • Լուծ և որովայնի կծկումներ • Սրտխառնոց և փսխում • Ախորժակի կորուստ • Տենդ և դողէրոցք • Հոգնածություն և մարմնի ցավեր Դեպքերի մեծ մասը լավանում է մեկից երեք օրվա ընթացքում, թեև որոշ վարակներ կարող են տևել ավելի երկար կամ պահանջել թիրախային բուժում: Ինչպես է բուժվում գաստրոէնտերիտը Դեպքերի մեծամասնությունում գաստրոէնտերիտը անցնում է առանց հատուկ դեղորայքի: Բուժումը կենտրոնանում է մարմնին աջակցելու վրա, քանի դեռ այն վերականգնվում է, և բարդությունների, հատկապես ջրազրկման կանխարգելման վրա: Աջակցող խնամքը կարող է ներառել. • Հանգիստ և ֆիզիկական ակտիվության նվազեցում • Հեղուկներ կամ ռեհիդրատացիոն լուծույթներ • Թեթև, հեշտ մարսվող սնունդ • Դեղամիջոցներ սրտխառնոցի կամ լուծի համար (երբ տեղին է) Յուրահատուկ հակաբիոտիկներ կամ հակամակաբուծային դեղամիջոցներ օգտագործվում են միայն այն դեպքում, երբ հաստատված վարակը պահանջում է դրանք: Թունավոր ազդեցությունները կարող են պահանջել մասնագիտացված բուժում՝ կախված ներգրավված նյութից: Հնարավոր բարդություններ և երբ դիմել օգնության Ջրազրկումը ամենատարածված բարդությունն է, հատկապես երեխաների և տարեցների մոտ: Ծանր կամ երկարատև դեպքերը կարող են հանգեցնել էլեկտրոլիտների անհավասարակշռության կամ աղիքների վնասման: Դիմեք բժշկական օգնության, եթե նկատում եք. • Հեղուկներ ընդունելու անհնարինություն • Ախտանիշներ, որոնք տևում են ավելի քան հինգ օր • Բարձր կամ մշտական ջերմություն • Որովայնի ուժեղ ցավ կամ այտուցվածություն • Արյուն կղանքի մեջ կամ կանաչավուն փսխում • Գիտակցության մթագնման կամ անսովոր վարքի նշաններ Կանխարգելում և ամենօրյա պաշտպանություն Թեև ոչ բոլոր դեպքերը կարող են կանխվել, պարզ գործողությունները զգալիորեն նվազեցնում են գաստրոէնտերիտի և դրա տարածման ռիսկը: Կանխարգելման հիմնական ռազմավարությունները. • Ձեռքերը մանրակրկիտ լվանալ օճառով և ջրով • Մաքրել ընդհանուր մակերեսները ախտահանիչ միջոցներով • Սննդի հետ վարվել և եփել անվտանգ կերպով • Զգույշ լինել սննդի և ջրի հարցում ճամփորդելիս • Դեղորայք ընդունել միայն ցուցումով Կյանքը գաստրոէնտերիտի հետ Վերականգնման ընթացքում մարսողական համակարգը զգայուն է: Մի քանի օր թեթև սնվելը օգնում է նվազեցնել գրգռվածությունը և թույլ է տալիս ապաքինվել: Առաջարկվող սննդամթերքները ներառում են բրինձ, չորահաց, բանան, արգանակ, խնձորի խյուս և հեղուկներ: Սննդամթերքները, որոնցից պետք է խուսափել, ներառում են ալկոհոլը, կաթնամթերքը, կոֆեինը, կծու կամ յուղոտ կերակուրները և քաղցրավենիքը: Կանխատեսում Մարդկանց մեծամասնության համար գաստրոէնտերիտը տհաճ է, բայց ոչ վտանգավոր: Հանգստի, հեղուկների ընդունման և պատշաճ խնամքի դեպքում ապաքինումը սովորաբար արագ է լինում: Այնուամենայնիվ, խոցելի անձինք պետք է ուշադիր հսկվեն՝ բարդությունները կանխելու համար, և դիմեն բժշկական օգնության, եթե ախտանիշները վատթարանում են կամ պահպանվում են:

Աուտոիմուն թիրեոիդիտը, որը առավել հայտնի է որպես Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտ, վահանաձև գեղձի քրոնիկական բորբոքային հիվանդություն է։ Այս վիճակի ժամանակ օրգանիզմի պաշտպանական համակարգը՝ իմուն համակարգը, սխալմամբ սկսում է սեփական վահանաձև գեղձի հորմոնարտադրող բջիջները ընկալել որպես «օտար» և հարձակվել դրանց վրա։ Իմուն համակարգի այս շարունակական գրոհը տարիների ընթացքում հանգեցնում է վահանաձև գեղձի հյուսվածքի աստիճանական քայքայման։ Արդյունքում գեղձի հորմոն արտադրելու կարողությունը սահմանափակվում է, և ժամանակի ընթացքում զարգանում է վահանաձև գեղձի թերֆունկցիա՝ հիպոթիրեոզ։ Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտը համարվում է հիպոթիրեոզի ամենատարածված պատճառներից մեկը։ Պատճառները Հիվանդության առաջացման հիմնական գործոնները բազմազան են և հաճախ փոխկապակցված․ 1. Ընտանեկան նախատրամադրվածություն – եթե ընտանիքում կան վահանաձև գեղձի կամ այլ աուտոիմուն հիվանդություններ, ռիսկը զգալիորեն բարձրանում է։ 2. Յոդով հարուստ սննդակարգ՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ առկա է ժառանգական նախատրամադրվածություն։ 3. Որոշ վիրուսային և բակտերիալ վարակներ, որոնք կարող են ակտիվացնել աուտոիմուն գործընթացը։ Նախնական ախտանիշները Հիվանդության սկզբնական փուլերում հաճախ նկատվում են վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի բարձրացմանը նմանվող ախտանիշներ, որոնք կարող են ժամանակավորապես մոլորեցնել․ 1. քրտնարտադրության ուժեղացում 2. քաշի անկում 3. նյարդայնություն և գրգռվածություն 4. սրտխփոց Այս փուլը կարող է լինել անցողիկ և աստիճանաբար փոխվել վահանաձև գեղձի թերֆունկցիայով։ Հիպոթիրեոզի ախտանիշները Հիվանդության զարգացմանը զուգընթաց դրսևորվում են հիպոթիրեոզին բնորոշ նշանները, որոնք կարող են էականորեն ազդել կյանքի որակի վրա․ 1. հոգնածություն, ընդհանուր թուլություն 2. մաշկի չորություն 3. մազաթափություն 4. քաշի ավելացում 5. փորկապություն 6. կենտրոնացման դժվարություններ 7. հիշողության վատացում 8. այտուցներ վերին և ստորին վերջույթներում Ախտորոշում Ճշգրիտ ախտորոշման համար կիրառվում է մի քանի հետազոտական մեթոդների համադրություն․ 1. վահանաձև գեղձի պալպացիա 2. արյան մեջ վահանաձև գեղձի հորմոնների և սպեցիֆիկ հակամարմինների ստուգում 3. վահանաձև գեղձի ուլտրաձայնային հետազոտություն 4. սցինտիգրաֆիա (անհրաժեշտության դեպքում) Բուժում Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտի բուժման հիմնական մոտեցումը հորմոնների փոխարինող թերապիան է․ 1. նշանակվում են վահանաձև գեղձի հորմոնների փոխարինող դեղամիջոցներ 2. անհրաժեշտ է պարբերաբար վերահսկել վահանաձև գեղձի հորմոնների մակարդակը՝ դեղահաբի ճիշտ դեղաչափը որոշելու և ճշգրտելու նպատակով Վահանաձև գեղձի ֆունկցիան սովորաբար կյանքի ընթացքում աստիճանաբար վատանում է, այդ իսկ պատճառով հորմոնալ դեղամիջոցի դեղաչափը ժամանակի ընթացքում կարող է փոխվել։ Բուժումը, որպես կանոն, շարունակվում է ողջ կյանքի ընթացքում, քանի որ վահանաձև գեղձի վնասված հյուսվածքը չի վերականգնվում, և թերֆունկցիան մնում է մշտական։

Պոլինեյրոպաթիան ծայրամասային նյարդային համակարգի հիվանդություն է, որի դեպքում միաժամանակ ախտահարվում են մի քանի նյարդեր: Այս նյարդերը կապում են գլխուղեղը և ողնուղեղը մկանների, մաշկի և ներքին օրգանների հետ: Ախտահարումը սովորաբար լինում է սիմետրիկ և հաճախ սկսվում է վերջույթներից՝ ձեռքերից կամ ոտքերից, բայց որոշ դեպքերում ընդգրկում է նաև ներքին օրգանները: Հիվանդության պատճառները Ըստ ծագման՝ պոլինեյրոպաթիաները բաժանվում են առաջնային (ժառանգական) և երկրորդային ձևերի: Ժառանգական ձևերը կապված են գենետիկական խանգարումների հետ և ներառում են, օրինակ՝ ժառանգական մոտոր-սենսորային նեյրոպաթիաները, ամիլոիդոզը, Ֆաբրիի և Ռեֆսումի հիվանդությունները և այլ հազվադեպ համախտանիշներ: Զգալիորեն ավելի հաճախ հանդիպում են երկրորդային պոլինեյրոպաթիաները, որոնք առաջանում են որպես այլ հիվանդությունների բարդություն կամ արտաքին գործոնների ազդեցության տակ: Դրանց թվում են տոքսիկ, ինֆեկցիոն, մետաբոլիկ, անոթային և աուտոիմունային ձևերը: Պոլինեյրոպաթիայի զարգացմանը կարող են նպաստել՝ • ինֆեկցիաները (ՄԻԱՎ, դիֆթերիա, Էպշտեյն-Բարրի վիրուս, բոտուլիզմ և այլն); • աուտոիմունային և ալերգիկ հիվանդությունները, ներառյալ Գիյեն-Բարրեի համախտանիշը; • դեղորայքային, ալկոհոլային, ծանր մետաղներով և այլ թունավոր նյութերով թունավորումները; • շաքարային դիաբետը, լյարդի, երիկամների հիվանդությունները, B խմբի վիտամինների պակասը; • ցրտի, վիբրացիայի, ճառագայթման ազդեցությունը; • ուռուցքները և դրանց մետաստազները, որոնք սեղմում են նյարդերը: Հիվանդության ռիսկը մեծանում է տարիքի հետ: Որոշ դեպքերում հնարավոր չի լինում պարզել ստույգ պատճառը. նման ձևն անվանում են իդիոպաթիկ: Դասակարգում Առանձնացնում են՝ • զգայական (սենսորային) ձև — զգայունության խանգարմամբ; • շարժողական (մոտորային) — մկանային թուլությամբ և շարժումների նվազմամբ; • վեգետատիվ — ներքին օրգանների աշխատանքի խանգարումներով; • խառը — մի քանի տեսակների համակցություն: Ըստ վնասման մեխանիզմի տարբերում են աքսոնալ ձևեր (աքսոնի վնասում) և դեմիելինիզացնող ձևեր (միելինային թաղանթի վնասում): Ըստ տեղակայման՝ պոլինեյրոպաթիան կարող է ընդգրկել վերին կամ ստորին վերջույթները, գանգուղեղային նյարդերը կամ ներքին օրգանների վեգետատիվ նյարդերը: Ըստ ընթացքի՝ հիվանդությունը լինում է սուր, ենթասուր և քրոնիկական: Ախտանշաններ Ամենահաճախը առաջին դրսևորումները ի հայտ են գալիս ոտնաթաթերում և դաստակներում: Առաջանում են թմրածություն, ծակծկոց, այրոց, այնուհետև՝ ցավ և մկանային թուլություն: Ժամանակի ընթացքում ախտանշանները տարածվում են վերջույթներով դեպի վեր: Կարող են նկատվել նաև՝ • զգայունության նվազում կամ կորուստ; • մկանային ատրոֆիա; • դող (տրեմոր), մկանների թրթռում; • այտուցվածություն, մաշկի և եղունգների փոփոխություններ; • վերքերի դանդաղ ապաքինում: Վեգետատիվ կամ գանգուղեղային նյարդերի ախտահարման դեպքում հնարավոր են քրտնարտադրության, սրտի ռիթմի, շնչառության, մարսողության, տեսողության, լսողության, խոսքի և կլլման խանգարումներ: Պաթոգենեզ Աքսոնալ ձևերի դեպքում նախնական վնասվում են նյարդային թելերը, ինչը հանգեցնում է մկանների թուլության և ատրոֆիայի, հատկապես վերջույթների հեռակա (դիստալ) հատվածներում: Նման ձևերը բնորոշ են տոքսիկ և որոշ ժառանգական պոլինեյրոպաթիաներին: Դեմիելինիզացիայի դեպքում խանգարվում է նյարդային իմպուլսի հաղորդումը, ինչը դրսևորվում է ռեֆլեքսների նվազմամբ և մկանային թուլությամբ՝ առանց արտահայտված ատրոֆիայի: Այս փոփոխությունները տիպիկ են աուտոիմունային և ժառանգական հիվանդությունների համար: Ախտորոշում Ախտորոշումը սկսվում է հարցումից և նյարդաբանական զննումից: Բժիշկը գնահատում է զգայունությունը, ռեֆլեքսները, մկանների ուժը և կոորդինացիան: Ախտորոշման հստակեցման համար կիրառվում են՝ • արյան և մեզի անալիզներ; • իմունոլոգիական և գենետիկական հետազոտություններ; • ողնուղեղային հեղուկի հետազոտություն; • էլեկտրոնեյրոմիոգրաֆիա (հիմնական մեթոդը); • նյարդերի ՈՒՁՀ, բիոպսիա՝ ըստ ցուցումների: Բուժում Բուժման մարտավարությունը կախված է հիվանդության պատճառից: Ժառանգական ձևերը բուժվում են ախտանշանային եղանակով: Աուտոիմունային պոլինեյրոպաթիաների դեպքում կիրառվում են իմունոգլոբուլիններ, գլյուկոկորտիկոիդներ և պլազմաֆերեզ: Դիաբետիկ, ալկոհոլային և տոքսիկ ձևերի դեպքում հիմնական ուշադրությունը դարձվում է հիմնական հիվանդության բուժմանը և վնասող գործոնի վերացմանը: Ցավը նվազեցնելու համար օգտագործվում են հակացնցումային դեղամիջոցներ, հակադեպրեսանտներ, B խմբի վիտամիններ: Ոչ դեղորայքային թերապիան ներառում է բուժական ֆիզկուլտուրա և վերականգնում, իսկ ծանր դեպքերում՝ կենսական կարևոր ֆունկցիաների պահպանում: Բարդություններ և կանխատեսում Առանց բուժման պոլինեյրոպաթիան կարող է հանգեցնել կայուն մկանային ատրոֆիայի, վնասվածքների, ներքին օրգանների աշխատանքի խանգարման և, հազվադեպ դեպքերում, կյանքին սպառնացող վիճակների: Կանխատեսումը կախված է հիվանդության ձևից: Տոքսիկ և ինֆեկցիոն պոլինեյրոպաթիաների դեպքում պատճառի վերացումից հետո հնարավոր է լիարժեք ապաքինում: Քրոնիկական ձևերը սովորաբար դանդաղ են առաջընթաց ապրում, բայց ճիշտ թերապիայի դեպքում կյանքի որակը հնարավոր է պահպանել: Կանխարգելում Ռիսկի նվազեցման համար կարևոր է վերահսկել արյան մեջ շաքարի մակարդակը, հրաժարվել ալկոհոլից, խուսափել թունավոր նյութերի հետ շփումից, պահպանել աշխատանքի անվտանգության կանոնները և ապահովել վիտամինների, հատկապես B խմբի, բավարար ընդունումը: Դեղորայքային պատրաստուկները պետք է ընդունել միայն բժշկի նշանակմամբ: