Կրեատինինը թափոն է, որն առաջանում է մկանների բնականոն նյութափոխանակության ընթացքում: Երբ մկաններն օգտագործում են էներգիա, կրեատին կոչվող միացությունը քայքայվում է և առաջացնում կրեատինին: Այս նյութն անցնում է արյան մեջ և տեղափոխվում երիկամներ, որտեղ այն զտվում և հեռացվում է օրգանիզմից մեզի միջոցով: Քանի որ այս գործընթացը տեղի է ունենում շարունակաբար, արյան մեջ կրեատինինի մակարդակն օգնում է ցույց տալ, թե որքան լավ են գործում երիկամները: Չնայած կրեատինինն ինքնին օրգանիզմում ուղղակի գործառույթ չունի, այն երիկամների առողջությունը գնահատելու համար ամենահաճախ օգտագործվող լաբորատոր ցուցանիշներից մեկն է: Առողջ երիկամները կրեատինինի մակարդակը պահում են կայուն միջակայքում: Երբ երիկամների զտումը նվազում է, կրեատինինը սկսում է կուտակվել արյան մեջ, ինչը կարող է վկայել երիկամների ֆունկցիայի խանգարման մասին:
Ինչո՞ւ է կրեատինինը կարևոր
Կրեատինինի թեստը հաճախ ներառվում է արյան ստանդարտ հետազոտությունների մեջ, քանի որ այն օգնում է բժիշկներին գնահատել երիկամների ֆիլտրացիան: Այն սովորաբար նշանակվում է այլ թեստերի հետ միասին՝ հիմնական կամ ընդլայնված մետաբոլիկ պանելի շրջանակներում: Քանի որ երիկամների հիվանդությունը կարող է զարգանալ առանց հստակ վաղ ախտանիշների, կրեատինինի չափումը կարող է օգնել հայտնաբերել խնդիրները վաղ փուլում: Բժիշկները սովորաբար պահանջում են կրեատինինի հետազոտություն հետևյալ դեպքերում.
• գնահատել երիկամների ֆունկցիան շաքարային դիաբետով, արյան բարձր ճնշմամբ կամ սրտի հիվանդություններով տառապող մարդկանց մոտ
• հսկել երիկամների քրոնիկ հիվանդություն ունեցող պացիենտներին
• գնահատել, թե արդյոք դեղամիջոցները կարող են ազդել երիկամների ֆունկցիայի վրա:
Կրեատինինի նորմալ մակարդակը
Կրեատինինի նորմալ արժեքները տատանվում են՝ կախված տարիքից, սեռից, մկանային զանգվածից և հիդրատացիայի վիճակից (ջրային հաշվեկշռից): Մեծ մկանային զանգված ունեցող մարդիկ սովորաբար ունենում են մի փոքր ավելի բարձր մակարդակ: Արյան մեջ կրեատինինի բնորոշ միջակայքերն են.
• Չափահաս տղամարդիկ՝
0,7–1,2 մգ/դլ
• Չափահաս կանայք՝
0,5–1,0 մգ/դլ
Լաբորատոր միջակայքերը կարող են մի փոքր տարբերվել, ուստի արդյունքները միշտ պետք է մեկնաբանվեն բուժաշխատողի կողմից:
Կրեատինինի ցածր և բարձր մակարդակները
Ցածր կրեատինինը սովորաբար կապված է մկանային զանգվածի նվազման, վատ սննդի, հղիության կամ լյարդի խնդիրների հետ: Այն ավելի քիչ տարածված է և հաճախ կապված չէ երիկամների հիվանդության հետ:
Բարձր կրեատինինը սովորաբար վկայում է երիկամների զտման նվազման մասին, սակայն ժամանակավոր աճ կարող է տեղի ունենալ նաև ջրազրկման, ինտենսիվ մարզումների կամ սպիտակուցների մեծ քանակությամբ ընդունման պատճառով: Բարձր կրեատինինի ընդհանուր պատճառները ներառում են.
• երիկամների վարակներ
• երիկամների քարեր
• երիկամների բորբոքում
• երիկամային անբավարարություն
• անվերահսկելի շաքարային դիաբետ կամ արյան բարձր ճնշում
Ախտանիշները կարող են ներառել հոգնածություն, այտուցվածություն, սրտխառնոց, միզարձակման նվազում կամ մեզի գույնի փոփոխություն:
Բուժում և մոնիտորինգ
Կրեատինինն ինքնին ուղղակիորեն չի բուժվում. բուժումը կախված է հիմնական պատճառից: Եթե աննորմալ մակարդակները կապված են վարակի, ճնշման խնդիրների, դիաբետի կամ երիկամների հիվանդության հետ, բուժումն ուղղվում է այդ վիճակներին: