Աուտոիմուն թիրեոիդիտը, որը առավել հայտնի է որպես Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտ, վահանաձև գեղձի քրոնիկական բորբոքային հիվանդություն է։ Այս վիճակի ժամանակ օրգանիզմի պաշտպանական համակարգը՝ իմուն համակարգը, սխալմամբ սկսում է սեփական վահանաձև գեղձի հորմոնարտադրող բջիջները ընկալել որպես «օտար» և հարձակվել դրանց վրա։
Իմուն համակարգի այս շարունակական գրոհը տարիների ընթացքում հանգեցնում է վահանաձև գեղձի հյուսվածքի աստիճանական քայքայման։ Արդյունքում գեղձի հորմոն արտադրելու կարողությունը սահմանափակվում է, և ժամանակի ընթացքում զարգանում է վահանաձև գեղձի թերֆունկցիա՝ հիպոթիրեոզ։ Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտը համարվում է հիպոթիրեոզի ամենատարածված պատճառներից մեկը։
Պատճառները
Հիվանդության առաջացման հիմնական գործոնները բազմազան են և հաճախ փոխկապակցված․
1.
Ընտանեկան նախատրամադրվածություն
– եթե ընտանիքում կան վահանաձև գեղձի կամ այլ աուտոիմուն հիվանդություններ, ռիսկը զգալիորեն բարձրանում է։
2.
Յոդով հարուստ սննդակարգ
՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ առկա է ժառանգական նախատրամադրվածություն։
3.
Որոշ վիրուսային և բակտերիալ վարակներ
, որոնք կարող են ակտիվացնել աուտոիմուն գործընթացը։
Նախնական ախտանիշները
Հիվանդության սկզբնական փուլերում հաճախ նկատվում են վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի բարձրացմանը նմանվող ախտանիշներ, որոնք կարող են ժամանակավորապես մոլորեցնել․
1. քրտնարտադրության ուժեղացում
2. քաշի անկում
3. նյարդայնություն և գրգռվածություն
4. սրտխփոց
Այս փուլը կարող է լինել անցողիկ և աստիճանաբար փոխվել վահանաձև գեղձի թերֆունկցիայով։
Հիպոթիրեոզի ախտանիշները
Հիվանդության զարգացմանը զուգընթաց դրսևորվում են հիպոթիրեոզին բնորոշ նշանները, որոնք կարող են էականորեն ազդել կյանքի որակի վրա․
1. հոգնածություն, ընդհանուր թուլություն
2. մաշկի չորություն
3. մազաթափություն
4. քաշի ավելացում
5. փորկապություն
6. կենտրոնացման դժվարություններ
7. հիշողության վատացում
8. այտուցներ վերին և ստորին վերջույթներում
Ախտորոշում
Ճշգրիտ ախտորոշման համար կիրառվում է մի քանի հետազոտական մեթոդների համադրություն․
1. վահանաձև գեղձի պալպացիա
2. արյան մեջ վահանաձև գեղձի հորմոնների և սպեցիֆիկ հակամարմինների ստուգում
3. վահանաձև գեղձի ուլտրաձայնային հետազոտություն
4. սցինտիգրաֆիա (անհրաժեշտության դեպքում)
Բուժում
Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտի բուժման հիմնական մոտեցումը հորմոնների փոխարինող թերապիան է․
1. նշանակվում են վահանաձև գեղձի հորմոնների փոխարինող դեղամիջոցներ
2. անհրաժեշտ է պարբերաբար վերահսկել վահանաձև գեղձի հորմոնների մակարդակը՝ դեղահաբի ճիշտ դեղաչափը որոշելու և ճշգրտելու նպատակով
Վահանաձև գեղձի ֆունկցիան սովորաբար կյանքի ընթացքում աստիճանաբար վատանում է, այդ իսկ պատճառով հորմոնալ դեղամիջոցի դեղաչափը ժամանակի ընթացքում կարող է փոխվել։ Բուժումը, որպես կանոն, շարունակվում է ողջ կյանքի ընթացքում, քանի որ վահանաձև գեղձի վնասված հյուսվածքը չի վերականգնվում, և թերֆունկցիան մնում է մշտական։