Ատամնափառի հեռացում

Շատ մարդիկ պայքարում են հոգնածության, քաշի ավելացման և քաշ կորցնելու դժվարությունների դեմ՝ չնայած ավելի առողջ սնվելու կամ ավելի շատ մարզվելու փորձերին: Թեև այս ախտանիշները հաճախ վերագրվում են սթրեսին կամ ծերացմանը, դրանք իրականում կարող են կապված լինել ինսուլինակայունության (ինսուլինի նկատմամբ դիմադրողականության) հետ: Ինսուլինակայունությունը տարածված նյութափոխանակության խանգարում է, որը կարող է գաղտնի զարգանալ տարիներ շարունակ, նախքան այն կհայտնաբերվի: Առանց բուժման այն կարող է մեծացնել նախաշաքարախտի (պրեդիաբետի), 2-րդ տիպի շաքարախտի և առողջական այլ խնդիրների առաջացման ռիսկը: Ի՞նչ է ինսուլինակայունությունը Ինսուլինը հորմոն է, որն օգնում է գլյուկոզային արյան հոսքից տեղափոխվել մարմնի բջիջներ, որտեղ այն օգտագործվում է էներգիա ստանալու համար: Երբ բջիջները դառնում են պակաս զգայուն ինսուլինի նկատմամբ, ենթաստամոքսային գեղձն ավելի շատ ինսուլին է արտադրում, որպեսզի արյան մեջ շաքարի մակարդակը նորմալ պահի: Երկար ժամանակ այս փոխհատուցումը կարող է հաջողությամբ գործել, ինչի պատճառով էլ շատ մարդիկ չեն գիտակցում, որ ունեն ինսուլինակայունություն: Այնուամենայնիվ, ինսուլինի բարձր մակարդակը կարող է աստիճանաբար ազդել նյութափոխանակության, ախորժակի և ճարպերի կուտակման վրա: Ինչու շատ մարդիկ չգիտեն, որ ունեն այն Ի տարբերություն բազմաթիվ բժշկական խնդիրների, ինսուլինակայունությունը սովորաբար զարգանում է դանդաղ և սկզբում քիչ ակնհայտ ախտանիշներ է առաջացնում: Մարդիկ կարող են պարզապես նկատել, որ ավելի հեշտությամբ են քաշ հավաքում, ավելի հաճախ են հոգնածություն զգում կամ դժվարանում են քաշ կորցնել՝ չնայած իրենց ջանքերին: Այն հաճախ հայտնաբերվում է միայն արյան հերթական հետազոտությունների ժամանակ կամ երբ սկսում են ի հայտ գալ դրա հետ կապված հիվանդությունները: Տարածված նշաններ, որոնք չպետք է անտեսվեն • Մշտական հոգնածություն կամ ցածր էներգիա • Քաշի ավելացում, հատկապես գոտկատեղի շրջանում • Քաշ կորցնելու դժվարություն • Ախորժակի մեծացում և քաղցրի ուժեղ ցանկություն • Մշուշոտ գիտակցություն • Մաշկի մգացած հատվածներ պարանոցի կամ թևատակերի շրջանում Քանի որ այս ախտանիշները տարածված են, շատ մարդիկ դրանք անտեսում են՝ համարելով զբաղված կենսակերպի հետևանք, այլ ոչ թե նյութափոխանակության հիմքում ընկած խնդրի նշան:Ինսուլինակայունությունն ազդում է շատ ավելիի վրա, քան միայն մարմնի քաշն է: Ժամանակի ընթացքում այն կարող է նպաստել հետևյալ խնդիրների առաջացմանը. • Նախաշաքարախտ և 2-րդ տիպի շաքարախտ • Լյարդի ճարպային հիվանդություն • Բարձր արյան ճնշում • Խոլեստերինի ոչ առողջ մակարդակ • Սրտի հիվանդություններ • Ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշ (ՁՊՀ) Այս պատճառով ինսուլինակայունությունը համարվում է մի քանի քրոնիկական առողջական խնդիրների առաջացման կարևոր ռիսկի գործոն: Հնարավո՞ր է արդյոք բարելավել ինսուլինակայունությունը Լավ նորությունն այն է, որ ինսուլինակայունությունը հաճախ կարելի է բարելավել կենսակերպի առողջ փոփոխությունների միջոցով: Կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը, հավասարակշռված սնունդը, որակյալ քունը և մարմնի առողջ քաշի պահպանումը կարող են օգնել օրգանիզմին ավելի արդյունավետ արձագանքել ինսուլինին: Որոշ դեպքերում կարող է առաջարկվել նաև բժշկական բուժում՝ ապագա բարդությունների ռիսկը նվազեցնելու համար:Մշտական հոգնածությունը, անբացատրելի քաշի ավելացումը, քաղցրի ուժեղ ցանկությունը կամ քաշ կորցնելու դժվարությունը չպետք է անտեսվեն: Վաղ բժշկական հետազոտությունը կարող է օգնել հայտնաբերել ինսուլինակայունությունը նախքան ավելի լուրջ առողջական խնդիրների զարգացումը: Ժամանակին ցուցաբերված բժշկական օգնության շնորհիվ հնարավոր է կարգավորել նյութափոխանակությունը՝ զգալիորեն նվազեցնելով շաքարախտի և սիրտ-անոթային հիվանդությունների զարգացման հեռահար ռիսկերը։

Գրեթե բոլորը ժամանակ առ ժամանակ ունենում են գլխացավեր: Սթրեսը, քնի պակասը, ջրազրկումը կամ էկրանի առջև երկար ժամեր անցկացնելը կարող են հանգեցնել գլխի ցավի: Բայց երբեմն այն, ինչ թվում է սովորական գլխացավ, իրականում կարող է միգրեն լինել: Չնայած շատ մարդիկ «միգրեն» և «գլխացավ» բառերն օգտագործում են որպես հոմանիշներ, դրանք նույն հիվանդությունը չեն: Միգրենն ավելի բարդ նյարդաբանական խանգարում է, որը հաճախ ուղեկցվում է լրացուցիչ ախտանիշներով՝ բացի գլխի ցավից: Տարբերությունը հասկանալը կարող է օգնել ձեզ ընտրել ճիշտ բուժումը և իմանալ, թե երբ է ժամանակը դիմել բժշկական օգնության: Ինչպիսի՞ զգացողություն է առաջացնում սովորական գլխացավը Ամենատարածված տեսակը լարվածության գլխացավն է: Այն սովորաբար առաջացնում է. • Բութ, ցավագին զգացողություն • Ճնշում կամ սեղմվածություն ճակատի կամ գլխի կողային հատվածների շուրջ • Թեթևից մինչև չափավոր անհանգստություն • Ցավ գլխի երկու կողմում Լարվածության գլխացավերը հաճախ կապված են սթրեսի, տագնապի, մկանային լարվածության, հոգնածության կամ վատ քնի հետ: Թեև դրանք տհաճ են, սովորաբար կառավարելի են և հաճախ անցնում են հանգստի, ջուր խմելու կամ առանց դեղատոմսի բաց թողնվող ցավազրկողների միջոցով: Ինչո՞վ է միգրենը տարբերվում Միգրենը սովորաբար ավելի ինտենսիվ է և խանգարող, քան սովորական գլխացավը: Ցավը հաճախ բաբախող կամ պուլսացող է և կարող է ազդել գլխի մի կողմի վրա, թեև երբեմն երկու կողմերն էլ կարող են ընդգրկվել: Միգրենի նոպաները չբուժվելու դեպքում կարող են տևել մի քանի ժամից մինչև նույնիսկ մի քանի օր: Բացի գլխացավից, միգրենը կարող է առաջացնել. • Սրտխառնոց կամ փսխում • Զգայունություն լույսի, ձայնի կամ հոտերի նկատմամբ • Աղոտ տեսողություն • Պարանոցի ցավ կամ հոգնածություն • Կենտրոնանալու դժվարություն Շատ մարդկանց համար միգրենի նոպայի ժամանակ սովորական ամենօրյա գործողությունները դառնում են դժվար: Ոմանք կարիք են ունենում հանգստանալու մութ, հանգիստ սենյակում, մինչև ախտանիշները թուլանան: Ի՞նչ է միգրենի աուրան Որոշ մարդիկ նախքան միգրենի սկսվելը զգում են նախազգուշացնող նշաններ: Սա կոչվում է աուրա: Աուրան կարող է ներառել. • Թարթող լույսեր կամ զիգզագաձև գծեր • Ծակծկոց կամ թմրածություն դեմքի կամ ձեռքերի շրջանում • Տեսողության ժամանակավոր փոփոխություններ • Հստակ խոսելու դժվարություն Այս ախտանիշները սովորաբար զարգանում են աստիճանաբար և կարող են տևել մինչև մեկ ժամ՝ նախքան գլխացավի սկսվելը: Գլխացավի այլ տեսակներ Որոշ գլխացավեր երբեմն կարող են շփոթվել միգրենի հետ: Սինուսային գլխացավ: Սինուսային գլխացավերը սովորաբար ճնշում են առաջացնում ճակատի, այտերի կամ քթի շուրջ և հաճախ ուղեկցվում են քթի փակվածությամբ կամ թանձր լորձով, որը կապված է վարակի հետ: Կլաստերային գլխացավ: Կլաստերային գլխացավերը հազվադեպ են, բայց չափազանց ցավոտ: Դրանք սովորաբար առաջացնում են հանկարծակի ծակող ցավ մեկ աչքի շուրջ, հաճախ՝ արցունքահոսությամբ կամ քթի փակվածությամբ: Ի տարբերություն միգրենի, կլաստերային գլխացավերը հայտնվում են հանկարծակի և սովորաբար ավելի կարճ են տևում: Միգրենի տարածված դրդապատճառները Միգրենի նոպաները կարող են առաջանալ տարբեր գործոններից, որոնք են՝ • Սթրես • Հորմոնալ փոփոխություններ • Քնի պակաս • Սնունդ բաց թողնելը • Ջրազրկում • Եղանակային փոփոխություններ • Որոշակի սննդամթերք կամ ալկոհոլ • Կոֆեինի չարաշահում Դրդապատճառները տարբերվում են մարդուց մարդ, և գլխացավի օրագիր պահելը կարող է օգնել բացահայտել օրինաչափությունները: Ե՞րբ պետք է դիմել բժշկի • Գլխացավերը հաճախակի են լինում • Ցավը խանգարում է ամենօրյա գործունեությանը • Առանց դեղատոմսի տրվող դեղամիջոցները դադարում են օգնել • Դուք ունենում եք սրտխառնոց, տեսողության փոփոխություններ կամ նյարդաբանական ախտանիշներ • Հանկարծակի ուժեղ գլխացավ է հայտնվում անսպասելիորեն Բժիշկը կարող է առաջարկել հետագա հետազոտություն՝ բացառելու այլ նյարդաբանական կամ բժշկական խնդիրները: Միգրենը կարող է զգալիորեն ազդել կյանքի որակի վրա, բայց ճիշտ ախտորոշման և բուժման դեպքում շատ մարդիկ կարողանում են նվազեցնել նոպաների հաճախականությունն ու ծանրությունը:

Ամեն օր որոշակի քանակությամբ մազեր կորցնելը բնական է: Մարդկանց մեծ մասը մազերի աճի բնական փուլի շրջանակներում օրական թափում է մոտ 50–100 մազ: Խնդիրները սկսվում են այն ժամանակ, երբ մազերն ավելի արագ են թափվում, քան հասցնում են հետ աճել, ինչը հանգեցնում է նկատելի նոսրացման կամ ճաղատացման հատվածների: Մազաթափությունը, որը կոչվում է նաև ալոպեցիա, կարող է ազդել ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց վրա և կարող է զարգանալ աստիճանաբար կամ հանկարծակի: Մազաթափության տարածված պատճառները Ժառանգականություն և հորմոններ Ամենատարածված պատճառը ժառանգական մազաթափությունն է, որը հայտնի է որպես անդրոգենետիկ ալոպեցիա: Տղամարդկանց մոտ հաճախ նկատվում է մազագծի նահանջ ճակատային մասում կամ նոսրացում գագաթային հատվածում, մինչդեռ կանայք սովորաբար նկատում են մազերի ընդհանուր նոսրացում և մազաբաժանի լայնացում: Հղիության, դաշտանադադարի (մենոպաուզա), վահանաձև գեղձի խանգարումների կամ այնպիսի հիվանդությունների հետևանքով առաջացած հորմոնալ փոփոխությունները, ինչպիսին է Ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշը, նույնպես կարող են մազաթափություն առաջացնել: Սթրես և հիվանդություն Ֆիզիկական կամ հուզական սթրեսը կարող է ժամանակավոր մազաթափության պատճառ դառնալ: Վիրահատությունը, հիվանդությունը, քաշի կտրուկ կորուստը կամ ծանր հուզական ապրումները կարող են արագացնել մազերի կորուստը: Սա հաճախ ի հայտ է գալիս սթրեսային իրադարձությունից մի քանի ամիս անց: Վիտամինների պակաս Երկաթի, սպիտակուցների, վիտամին D-ի և B խմբի որոշ վիտամինների ցածր մակարդակը կարող է թուլացնել մազերի աճը: Վիտամին D-ն հատկապես կարևոր է, քանի որ այն օգնում է աջակցել մազարմատներին (ֆոլիկուլներին): Դրա պակասը կարող է առաջացնել նաև հոգնածություն, մկանային թուլություն և վատ տրամադրություն: Այլ հնարավոր պատճառներ Մազաթափությունը կարող է լինել նաև հետևյալի արդյունք. • Աուտոիմունային հիվանդություններ, ինչպիսիք է օջախային ալոպեցիան • Որոշակի դեղամիջոցներ, ներառյալ քիմիոթերապիան • Գլխամաշկի վարակներ • Ձգված սանրվածքներ, որոնք քաշում են մազերը • Մազերի հաճախակի գունաբացում կամ տաք հարդարում Ե՞րբ է պետք դիմել բժշկի Դուք պետք է դիմեք բժշկական օգնության, եթե նկատում եք. • Հանկարծակի կամ չափազանց շատ մազաթափություն • Ճաղատացման օջախներ (կլոր հատվածներ) • Գլխամաշկի քոր կամ ցավ • Մազաթափություն՝ հոգնածության կամ հորմոնալ ախտանիշների հետ մեկտեղ Բժիշկները կարող են առաջարկել արյան հետազոտություններ՝ երկաթի մակարդակը, վահանաձև գեղձի ֆունկցիան կամ վիտամինների պակասը ստուգելու համար: Հնարավո՞ր է բուժել մազաթափությունը Բուժումը կախված է պատճառից: Սննդանյութերի պակասի կամ հորմոնալ դիսբալանսի շտկումը կարող է օգնել նվազեցնել մազաթափությունը: Այլ տարբերակները ներառում են տեղային բուժումներ, PRP (պլազմոթերապիա) թերապիա և առանձին դեպքերում՝ մազերի փոխպատվաստում: Մազերի առողջ աճին աջակցելու համար. • Կերեք հավասարակշռված սնունդ • Խուսափեք ձգված սանրվածքներից և չափազանց բարձր ջերմությունից (ֆեն, արդուկ) • Կառավարեք սթրեսը • Ժամանակին բուժեք առողջական խնդիրները Չնայած մազաթափությունը կարող է հուսահատեցնող լինել, շատ դեպքեր բարելավվում են, հենց որ հիմնական պատճառը հայտնաբերվում և բուժվում է:

Երիկամային քարերը կարծր կուտակումներ են, որոնք ձևավորվում են երիկամների ներսում, երբ մեզի մեջ եղած հանքանյութերն ու աղերը սկսում են կպչել իրար և բյուրեղներ ստեղծել: Այս քարերը կարող են լինել փոքր՝ ավազահատիկի պես, կամ ժամանակի ընթացքում դառնալ շատ ավելի մեծ: Որոշ քարեր դուրս են գալիս օրգանիզմից առանց ախտանշաններ առաջացնելու, մինչդեռ մյուսները կարող են արգելափակել միզուղիները և հանգեցնել ուժեղ ցավի կամ բարդությունների: Երիկամային քարերը միզային համակարգի տարածված խնդիր են և կարող են ազդել բոլոր տարիքի մարդկանց վրա, թեև դրանք ավելի հաճախ հանդիպում են մեծահասակների, հատկապես տղամարդկանց մոտ: Եթե մարդու մոտ մեկ անգամ երիկամային քար է զարգանում, ապա ապագայում ևս մեկն ունենալու հավանականությունը դառնում է ավելի բարձր: Ինչո՞ւ են ձևավորվում երիկամային քարերը Մեզը պարունակում է այնպիսի նյութեր, ինչպիսիք են կալցիումը, օքսալատը, միզաթթուն և այլ հանքանյութեր: Սովորաբար այս նյութերը լուծվում են հեղուկի մեջ և անվտանգ հեռանում օրգանիզմից: Սակայն, երբ մեզը դառնում է չափազանց խտացված կամ որոշակի քիմիական նյութերի մակարդակը բարձրանում է, բյուրեղները կարող են սկսել ձևավորվել և աստիճանաբար վերածվել քարերի: Մի քանի գործոններ կարող են մեծացնել երիկամային քարերի առաջացման վտանգը, այդ թվում՝ • Բավարար քանակությամբ ջուր չխմելը • Աղի, շաքարի կամ կենդանական սպիտակուցների բարձր պարունակությամբ դիետաները • Ընտանիքում երիկամային քարերի պատմությունը • Գիրությունը և նյութափոխանակության խանգարումները • Միզուղիների կրկնվող վարակները • Որոշակի դեղամիջոցները կամ հավելումների բարձր դոզաները • Մարսողական հիվանդությունները կամ աղիքների նախկին վիրահատությունները Որոշ բժշկական վիճակներ, ինչպիսիք են հոդատապը (պոդագրա), դիաբետը, հիպերպարաթիրեոզը կամ ցիստինուրիան, նույնպես կարող են ավելի հավանական դարձնել քարերի ձևավորումը: Երիկամային քարերի հիմնական տեսակները Գոյություն ունեն երիկամային քարերի մի քանի տեսակներ, և յուրաքանչյուրը զարգանում է տարբեր պատճառներով. • Կալցիումային քարեր - ամենատարածված տեսակն են, սովորաբար ձևավորվում են կալցիումից՝ համակցված օքսալատի կամ ֆոսֆատի հետ • Միզաթթվային քարեր - հաճախ կապված են մսով և ծովամթերքով հարուստ դիետաների հետ • Ստրուվիտային քարեր - կապված են միզուղիների վարակների հետ և կարող են արագ աճել • Ցիստինային քարեր - հազվադեպ ժառանգական ձև, որն առաջանում է գենետիկական խանգարման պատճառով Քարի տեսակը հասկանալը կարևոր է, քանի որ այն օգնում է ուղղորդել բուժումը և կանխարգելումը: Երիկամային քարերի ախտանշանները Փոքր քարերը կարող են անցնել աննկատ, բայց ավելի մեծ քարերը կարող են հայտնվել միզուղիների թակարդում և առաջացնել սուր ախտանշաններ: Ցավը սովորաբար սկսվում է հանկարծակի և կարող է գալ ալիքներով: Ընդհանուր ախտանշանները ներառում են՝ • Սուր ցավ մեջքի ստորին հատվածում, կողքի շրջանում կամ որովայնում • Դեպի աճուկ տարածվող ցավ • Արյուն մեզի մեջ • Այրոց կամ ցավ միզարձակման ժամանակ • Միզելու հաճախակի ցանկություն • Սրտխառնոց և փսխում • Պղտոր կամ տհաճ հոտով մեզ • Տենդ կամ դողէրոցք, եթե վարակ է զարգանում Որոշ դեպքերում երիկամային քարերը կարող են արգելափակել մեզի հոսքը և հանգեցնել երիկամի այտուցման, վարակի կամ նույնիսկ երիկամների վնասման, եթե մնան առանց բուժման: Ինչպե՞ս են ախտորոշվում երիկամային քարերը Բժիշկներն օգտագործում են մի քանի մեթոդներ՝ հաստատելու երիկամային քարերի առկայությունը և որոշելու դրանց չափն ու տեղակայումը: Ախտորոշումը կարող է ներառել՝ • Մեզի անալիզ՝ արյան, բյուրեղների կամ վարակի առկայությունը ստուգելու համար • Արյան թեստեր՝ երիկամների ֆունկցիան և հանքանյութերի մակարդակը գնահատելու համար • Ուլտրաձայնային հետազոտություն • Համակարգչային տոմոգրաֆիա (ԿՏ) կամ ռենտգենային հետազոտություն Եթե քարը բնական ճանապարհով է անցնում, բժիշկները կարող են խնդրել պացիենտին հավաքել այն՝ լաբորատոր անալիզի համար: Բուժման տարբերակները Բուժումը կախված է քարի չափից, դրա գտնվելու վայրից և ախտանշանների ծանրությունից: Փոքր քարերը հաճախ ինքնուրույն անցնում են մի քանի օրվա կամ շաբաթվա ընթացքում: Այս ընթացքում պացիենտներին սովորաբար խորհուրդ է տրվում խմել մեծ քանակությամբ հեղուկներ, և նրանք կարող են ստանալ դեղամիջոցներ՝ ցավը նվազեցնելու կամ միզուղիները թուլացնելուն օգնելու համար: Ավելի մեծ քարերը կամ խցանում առաջացնող քարերը կարող են պահանջել բժշկական միջամտություններ, ինչպիսիք են՝ • Հարված-ալիքային լիթոտրիպսիա - ձայնային ալիքները կոտրում են քարը ավելի փոքր կտորների • Ուրետերոսկոպիա - բարակ գործիքն անցկացվում է միզուղիներով՝ քարը հեռացնելու կամ կոտրելու համար • Պերկուտան նեֆրոլիթոտոմիա - օգտագործվում է շատ մեծ քարերի համար՝ մեջքի փոքր կտրվածքի միջոցով Ավանդական վիրահատությունն այժմ ավելի քիչ տարածված է, բայց դեռ կարող է անհրաժեշտ լինել հազվադեպ բարդացած դեպքերում: Հնարավո՞ր է կանխարգելել երիկամային քարերը Չնայած երիկամային քարերը կարող են կրկնվել, շատ դեպքեր կանխարգելելի են կենսակերպի փոփոխություններով: Կանխարգելումը սովորաբար կենտրոնանում է մեզի մեջ քար առաջացնող նյութերի խտության նվազեցման վրա: Օգտակար կանխարգելիչ խորհուրդները ներառում են՝ • Օրվա ընթացքում բավարար քանակությամբ ջուր խմել • Նվազեցնել աղի և շաքար պարունակող սննդամթերքի օգտագործումը • Խուսափել չափից ավելի կենդանական սպիտակուցներից • Պահպանել մարմնի առողջ քաշը • Անմիջապես բուժել միզային վարակները • Հետևել բժշկական խորհուրդներին հավելումների և դեղամիջոցների վերաբերյալ Որոշ մարդկանց նաև կարող է անհրաժեշտ լինել անհատականացված դիետայի պլան՝ կախված նրանց մոտ զարգացող քարի տեսակից: Վաղ ախտորոշումը և պատշաճ բուժումն օգնում են կանխել բարդությունները և պաշտպանել երիկամների առողջությունը: